HVV een atheïstische vereniging?

13 07 2011

Radicaal atheïsme is in. Angelsaksische auteurs zoals Christopher Hitchens, Richard Dawkins en Sam Brown pleiten voor een militant atheïsme en zien de bestaande religies als de bron van heel wat kwaad.
Ook HVV besteedt meer en meer aandacht aan het begrip atheïsme. In het jaarplan lezen we: “HVV is een promotor van een positief ingevuld atheïsme”. En: “In 2011 start HVV een campagne om HVV en haar atheïstische boodschap op een positieve manier uit te dragen”. Er werd in de schoot van de vereniging een Werkgroep Atheïsme opgericht die prominent aanwezig is in het ledenblad en op de website. In de nieuwe ledenwervingsfolder werden “atheïsme”, “humanisme” en “vrijzinnigheid” naast elkaar geplaatst. Zo ontstaat de indruk dat het om identieke begrippen gaat en dat HVV een atheïstische vereniging is. Dat is nieuw én belangrijk: in de vroegere publicaties van het Humanistisch Verbond kwam het begrip atheïsme nauwelijks voor. Atheïsten ontkennen het bestaan van goden. Agnostici daarentegen doen geen ontkennende of bevestigende uitspraken over het bestaan van een opperwezen of hiernamaals. In de praktijk leven zij zonder rekening te houden met een door een opperwezen geopenbaarde waarheid of moraal en kunnen zij zich dus perfect vinden in het vrijzinnig-humanistische ideeëngoed.
HVV telt heel wat atheïsten. Maar een aanzienlijk deel van onze leden beschouwt zich als vrijzinnig humanist én agnosticus. Gaan zij zich nog thuis voelen in een HVV dat zich profileert als dé promotor van het atheïsme in Vlaanderen? Om alle misverstanden te vermijden: ik heb helemaal niets tegen een Werkgroep Atheïsme en een informatiecampagne over atheïsme. Integendeel, mijn eigen afdeling heeft in het verleden zelfs al heel wat aandacht besteed aan het atheïsme in al zijn uitingen.
Toch meen ik dat het een strategische vergissing zou zijn om van HVV een atheïstische vereniging te maken. Heel wat mensen in Vlaanderen zijn zoekende en keren zich af van het katholieke geloof. Zij voelen zich aangetrokken tot humanistische waarden zoals gewetensvrijheid, vrij onderzoek, openheid en verdraagzaamheid, zonder zich daarom atheïst te noemen. Deze belangrijke groep in de kou laten staan zou vanwege HVV een kapitale vergissing zijn.
Ten slotte heb ik zo mijn bedenkingen bij de toon van de atheïstische boodschap die in de laatste twee nummers van Het Vrije Woord met veel enthousiasme maar weinig zin voor nuance gebracht wordt. Onder de titel “Religie is storend” (!) schrijft Jurgen Knockaert goedkeurend over “een ontradingsbeleid” ten opzichte van religies. Hij stoort zich aan “gedragingen of attitudes die, hoewel niet altijd manifest met onze wetten in strijd, toch ingaan tegen bij ons algemeen aanvaarde gedragsregels”. In het novembernummer beschrijft Knockaert het geloof  “ (…) als een stel simplistische regels dat heel lang geleden van op een wolk door een man met een lange witte baard gedicteerd werd aan enkele hallucinerende analfabeten in de woestijn”. Welke Vlaamse gelovige herkent zich in deze karikatuur?
Het overgrote deel van onze leden leeft als humanist complexloos naast en vooral samen met gelovigen. Ze storen zich niet aan religieuze symbolen (hoofddoeken, kruisjes, keppeltjes). Natuurlijk vragen zij van religieuze mensen respect voor hun eigenheid. Ook zij pleiten voor een scheiding tussen kerk en staat, maar hebben geen enkele behoefte aan een atheïstisch offensief tegenover de bestaande religies.
Is het niet stilaan de hoogste tijd dat we ons grondig gaan bezinnen over onze identiteit en strategie? Het debat is hiermee geopend…
Guy Bresseleers, HVV Schoten

Reactie Marieke Höfte (voorzitter HVV):

HVV staat open voor agnostici, deïsten, atheïsten, vrijzinnigen en humanisten. Dat is zo en dat zal zo blijven. We leven in een multiculturele en multireligieuze tijd. Wat vroeger voor ons evident was, is dat vandaag niet meer. Vreedzaam samenleven tussen mensen met diverse achtergronden vraagt om een explicitering van een aantal basiswaarden die door iedereen gedeeld kunnen worden. Als vrijzinnige humanisten kunnen wij ons steentje tot een vreedzame samenleving bijdragen door een seculiere moraal (los van goden) te promoten en te ondersteunen. Hoe we dat op een positieve manier kunnen doen is het doel van o.a. de Werkgroep Atheïsme. We hebben bewust voor het woord atheïsme gekozen om duidelijk te stellen waarvoor we staan. We hadden ook de term “seculier humanisme” kunnen kiezen. Dat is misschien een betere term maar niet voor iedereen duidelijk. We willen het debat binnen HVV opentrekken. En nadenken over de plaats van het vrijzinnig-humanisme in deze wereld en hoe we onze waarden kunnen verdedigen. Die waarden afzwakken of verloochenen om gelovigen die de kerk ontvluchten een alternatief te bieden, is mij echter een brug te ver.





Onverdoofd slachten? Onverantwoord!

30 06 2011

De huidige Belgische wetgeving rond de bescherming en het welzijn van dieren (wet van 14 augustus 1986) stelt als algemene regel dat dieren voor het slachten dienen te worden ‘bedwelmd’. Hierop wordt binnen de wet een uitzondering gemaakt wanneer het gaat om een slachting uitgevoerd in het kader van de ritus van een godsdienst, een zogenaamde ‘rituele slachting’. In België komen deze rituele slachtingen voor bij de moslims (‘halal’ vlees) en de joden (‘kosjer’ vlees). Deze rituele slachtingen worden dagdagelijks in bepaalde slachthuizen uitgevoerd, niet alleen dus tijdens bijvoorbeeld het islamitische Offerfeest. Ook bij de joden houdt de zogenaamde ‘sjechieta’ in dat de dieren niet verdoofd geslacht worden. Uit een wetenschappelijk rapport en advies van de Raad voor Dierenwelzijn uit 2007 (‘Welzijnsaspecten bij het slachten (drijven, fixeren, kelen) van runderen en schapen’) blijkt dat 21% van de kalveren, 10% van de runderen en maar liefst 92% van de schapen in België ritueel onverdoofd worden geslacht. Op die manier kan men nog bezwaarlijk van een uitzondering spreken.
Voor de Humanistisch-Vrijzinnige Vereniging (HVV) is een rituele slachting zonder verdoving onaanvaardbaar. HVV pleit voor het opnieuw veralgemenen van verdoofd slachten in België, dus ook in het geval van alle soorten rituele slachtingen. Wij volgen hierin het advies van de Raad voor Dierenwelzijn en het standpunt van Gaia terzake. In Nederland is er in de Tweede Kamer een wetsvoorstel goedgekeurd dat ‘bedwelming’ bij rituele slachtingen opnieuw verplicht. Er kan een uitzondering toegestaan worden indien de betrokkenen, met name de moslims en joden, wetenschappelijk kunnen aantonen dat dieren bij onverdoofd slachten niet meer lijden dan bij verdoofd slachten. Hierbij wordt de bewijslast dus in het kamp van de islamitische en joodse gemeenschap gelegd. HVV kan ook deze uitzondering niet toestaan, zoals in Nederland nu misschien wel staat te gebeuren – het wetsvoorstel dient nog de Eerste Kamer te passeren – omdat hiermee nog altijd het gelijkheidsbeginsel geschaad wordt.

HVV is voor verdoofd slachten van dieren omdat HVV fundamenteel voorstander is van het gelijkheidsbeginsel en als dusdanig gekant is tegen de idee van uitzonderingen binnen de burgerlijke wetgeving op basis van religieuze motieven. Het maken van uitzonderingen op religieuze basis impliceert een erkenning van religieuze of godsdienstige voorschriften als hebbende meer legitieme macht dan de oorspronkelijke burgerlijke wet waarop de uitzondering van toepassing is. Dit druist regelrecht in tegen de principes van de geseculariseerde civiele samenleving en wij stellen dat de godsdienstvrijheid hier zijn grenzen overschrijdt.
In de geseculariseerde samenleving wordt de staat verondersteld levensbeschouwelijk neutraal te blijven, wat betekent dat zij geen uitzonderingen op de algemene wetgeving mag toestaan op basis van levensbeschouwelijke motieven. Met het legitimeren van uitzonderingen op basis van religieuze motieven wordt de wet in feite herleid tot een vorm van voorwaardelijk gezag dat zijn macht en legitimiteit verliest zodra het in tegenspraak komt met ‘de wil van een god(sdienst)’. Dit kan binnen de seculiere en pluralistische samenleving niet de bedoeling zijn.

Er is een verschil tussen godsdienstvrijheid binnen de grenzen van de wet en godsdienstvrijheid waarvoor men de wet moet aanpassen om ze wettelijk te kunnen maken. Ofwel werkt men de uitzondering weg door ze algemeen te maken, ofwel werkt men ze weg door ze te schrappen, maar zolang er sprake is van uitzonderingen binnen de wet is er sprake van een inbreuk op het gelijkheidsprincipe. Bovendien krijgen we de indruk dat bepaalde wetten ‘democratisch tot stand komen’ eerder op basis van zwaar lobbywerk uit beperkte hoek dan op basis van nuchtere feiten, wetenschappelijk onderzoek en algemene basisbeginselen. We pleiten dus meteen ook voor een discussie ten gronde over de wetgeving in ons land en de manier waarop de wetgevende macht functioneert.

Daarnaast zijn er nog voldoende en afdoende argumenten te geven voor het verdoofd slachten:

1° Wetenschappelijk onderzoek toont overduidelijk en reeds lang aan dat dieren meer en langer lijden bij onverdoofd slachten dan bij verdoofd slachten; ‘The Food Research Institute’ te Langford bijvoorbeeld toonde onder andere via het meten van breinactiviteit aan dat het brein van het dier nog geruime tijd actief blijft na de keling. Bij runderen loopt dit soms op tot een aantal minuten. Bovendien loopt de rituele slachting vaak mis, waardoor het lijden nog langer kan duren. Ook het rapport van de ‘European Food Safety Authority (EFSA) uit 2004 stelt dat verdoving voor het slachten altijd dient plaats te vinden (EFSA Journal 45: 1-29). Daar waar diverse wetenschappelijke onderzoeken mekaar tegenspreken, dienen ook de meettechnieken en omstandigheden van het onderzoek vergeleken te worden en nieuw onderzoek uitgevoerd. Maar het moge duidelijk zijn dat verdoving het gevoel van pijn weghaalt.

2° Wetenschappelijk onderzoek toont bovendien aan dat een verdoofde slachting perfect kan voldoen aan de eisen van een correct uitgevoerde rituele slachting.  In de rituele slachting wordt immers een zo volledig mogelijke uitbloeding van het dier beoogd. Uit wetenschappelijk onderzoek blijkt dat de uitbloeding minstens even goed en soms beter verloopt bij verdoving dan bij niet-verdoving. Dit werd aangetoond in een onderzoek van de universiteit van Bristol (UK) onder leiding van Haluk Anil, zowel voor schapen als voor runderen: Animal Welfare, vol 15, p 325.

3° Het is ook niet zo dat onverdoofd slachten een geschreven religieuze verplichting is, of dat verdoving verboden zou zijn. Er wordt in de religieuze geschriften van de islam (Koran en Soenna) vanzelfsprekend niets over verdoving gezegd, simpelweg omdat er toen geen verdovingstechnieken bestonden. Afwezigheid van een bepaalde procedure betekent toch niet dat die procedure verboden zou zijn? Ook hier zien we dat dit ‘gebruik’ vooral gedragen en geregeld wordt door jarenlange traditie zonder vaste bodem. Wel zullen joodse en islamitische geleerden waar nodig herhalen ‘hoe het moet’. HVV vindt het belangrijk dat de samenleving alle respect betuigt voor bepaalde tradities, maar diezelfde samenleving mag van die tradities ook eisen zich mettertijd aan te passen aan nieuwe technologie, nieuwe kennis en evoluerende normen en waarden. Vooral omdat we weten dat er in elke levensbeschouwelijke gemeenschap progressieve krachten aanwezig zijn die minder problemen hebben met verandering.

4° Bij de moslims is er absoluut geen eensgezindheid omtrent de kwestie verdoving en is alles afhankelijk van de interpretatie en goodwill van imams en islamitische geleerden. Dat impliceert opnieuw dat er niet zoiets bestaat als een eenduidige religieuze regel die stelt dat verdoofd slachten verboden is of onverdoofd slachten verplicht. Er zijn trouwens verschillende moslimlanden, zoals Indonesië, Maleisië en de Verenigde Arabische Emiraten die verdoving toestaan of aanvaarden. Er zijn ook al diverse fatwa’s uitgesproken die verdoving goedkeuren, op voorwaarde dat het dier goed uitbloedt en het dier niet sterft door het effect van de verdoving. En er wordt schapenvlees uit Nieuw-Zeeland naar België ingevoerd van verdoofde dieren, voorzien van een halal certificaat! We veronderstellen dat er bij de orthodoxe joodse gemeenschap wel meer eensgezindheid is, maar dat belet niet dat er feitelijk toch heel divers wordt omgegaan met rituele slachtingen in het algemeen, binnen de levensbeschouwelijke gemeenschappen zelf. En dat maakt hun case er niet overtuigender op.

5° In bepaalde Europese landen (Zweden, Noorwegen, IJsland en Zwitserland) is de verplichte verdoving in het geval van rituele slachtingen al een feit en biedt de Europese wetgeving de ruimte aan haar lidstaten de uitzondering uit de wet te halen (richtlijn 93/119/EG van de Raad van 22 december 1993). De meest recente beslissing in dit verband werd in Nederland genomen.

6° Ook op economisch vlak ligt de lat niet gelijk en zorgt deze ‘uitzondering’ voor een toestand van ongelijkheid voor de slachthuizen. De ‘verplichte’ procedures op het verdoofd slachten brengen immers kosten met zich mee die de rituele slachter niet in rekening moet brengen. Is hier dan geen sprake van concurrentievervalsing?

7° Uit een enquête van Gaia blijkt ook nog dat slechts 36% van de moslimgemeenschap tegen verdoofd slachten is. De enquête uit 2010 werd afgenomen bij 261 respondenten en toont onder andere aan dat 36% verdoving onaanvaardbaar vindt, terwijl een andere 36% zegt hier neutraal tegenover te staan. 28% vindt verdoving onproblematisch. Er is dus wel degelijk een basis te vinden binnen de islamitische gemeenschap om verdoving  bij rituele slachting in te voeren. We gaan ervan uit dat dit binnen de kleinere joodse gemeenschap nog niet het geval is.

HVV staat dus achter het advies voor de Raad van Dierenwelzijn en achter Gaia, die beide pleiten voor verdoofd slachten, altijd en overal.
We weten ook dat zowel de islamitische als de joodse gemeenschap dierenwelzijn een zeer belangrijke kwestie vinden. Het is in dit licht dat het verdoofd slachten ook voor deze gemeenschappen zelf de meest verantwoorde praktijk is.

Farid Zahnoun en Peter Algoet
HVV – werkgroep atheïsme





VAN VLEES OF STEEN ?

21 09 2009

Wat een televisieweekend (12 en 13 september 2009), voor de objectieve kijker van vlees en bloed kan dit de aanleiding zijn tot een bezoek aan een of andere zieleknijper wegens totaal ongeloof. Te beginnen op zaterdag waar we in het 19.00 uur journaal op tv 1 en ter zake op canvas te zien kregen hoe, tja hoe noem je zoiets, seutig – hysterisch jonge meisjes vasthouden aan een symbool van onderwerping aan de man, zoniet dan toch aan god. Het is alsof hun leven er vanaf hangt, zowel in het hier als in het hiernamaals. Het eerste lijkt mij in deze zelfs aannemelijker dan het tweede want vormen van dwangmatigheid van de moslimclerus en de mannelijke zeloten is nog moeilijk te ontkennen. Bijna naadloos gaat de televisie avond over in een reportage (vrouwen van kaboel)van de onvolprezen Rudi Vrankx dewelke ons de meest gore verschrikkingen toont van deze heilzame leer die ons ook weet te vertellen dat mensen van klei zijn gemaakt. Nooit geweten dat klei zoveel pijn kan voelen noch aanrichten. Nooit of te nimmer hoor of zie je deze meisjes, bewust als ze zijn van hun vrijheden en rechten, demonstreren tegen deze walgelijke uitingen van islambeleving. Al zeker hoor je nooit de islam clerus oproepen of bewust maken van deze feiten. Neen, Dhr taouil is zelfs de mening toegedaan dat de taliban ” nooit een eerlijke kans heeft gekregen”. Het zal je kerkvadertje maar zijn. Is deze man eigenlijk een erkende “bedienaar van de eredienst” ? Na zoveel geestespijniging is het tijd voor rust, dus slapen gaan. Het is de volgende dag alweer “wakker op zondag” en “de zevende dag” staat voor de deur. Wat ons daar (atv)voorgeschoteld word tart de overbelaste “ziel” van de dag daarvoor. Terwijl Mr Vermeersch erg accuraat en beleefd even de positie van de vrouw schetst zoals beschreven in het boek van de “waarheid” de koran, dit onder het onbeschofte gekrijs van Mr taouil, merkt de naast hem zittende gehoofddoekte actievoerdster op in alle rust ” oh ja, dat zijn de zeven discriminaties van de vrouw” ofdat het de normaalste zaak van de wereld is. Met de beelden van Vrankx nog fris in het geheugen kwam het braaksel mij aan de lippen te staan bij zoveel versteende gevoelens en de arrogante emotieloosheid. Zou een mens dan toch van klei zijn ? Zou Mvr Almaci (groen) ook naar de dokter moeten, gehoorgestoord ? Of zou Mr Vermeersch gewoon gelijk hebben, gebrainwashed, sektarisch en dus gevaarlijk !

Peter Calluy – Boom