‘Ik ben op zoek naar mijn donor, niet naar mijn vader’.

27 09 2012

Pleidooi voor een tweesporensysteem

In België is het doneren van zaad- en eicellen in principe strikt anoniem, zoals vastgelegd in de wet  op de medisch begeleide voortplanting.

Maar de dagelijkse praktijk – kinderen die vragen naar hun donor –  en de toegankelijkheid tot spermabanken via internet (www.dk@cryosinternational.com) zorgen ervoor dat de anonimiteit niet langer gegarandeerd wordt. Wil dit zeggen dat de wetten aangescherpt moeten worden om koste wat kost de anonimiteit te garanderen?

HVV vindt dat de tijd rijp is om het debat te voeren of de anonimiteit wel gegarandeerd moet blijven. Of bestaat er een andere optie die de ideale oplossing geeft aan de wensen van de drie actoren in dit verhaal: het kind, de ouders en de donor?

Gisteren getuigde en KID-kind (Kunstmatige Inseminatie Donor) in Terzake. Eén uitspraak  viel op: “Ik ben niet op zoek naar mijn vader, wel naar mijn donor”. Met andere woorden: deze vrouw van 30 is op zoek naar haar genetische geschiedenis en die geschiedenis wordt haar bij wet afgenomen. Zelfs gewone fysieke kenmerken, zoals haarkleur, ogen en sociale gegevens zoals opleiding en beroep mag ze niet weten. Nochtans bewijst onderzoek dat een KID-kind niet op zoek is naar een ontmoeting met de donor en niet op zoek is naar een zorgvader. Neen, een KID-kind wil vooral informatie over hoe die genetische ‘vader’ eruit ziet, wat hij studeerde enz. Dit werd nogmaals bevestigd in het gesprek gisteren. Bovendien werd dé grote angst van elke donor weerlegd: bij wet kan vastgelegd worden dat er nooit onderhoudsgeld of andere financiële eisen van de donor kunnen geëist worden. Het juridische luik kan perfect gesloten blijven, tenzij de donor hier zelf van afstapt.

Er werd ook gepraat over de drie actoren in dit verhaal en hun wensen: de wensouder(s), de donor en het kind. In de discussie over de anonimiteit staan de belangen van de verschillende actoren soms lijnrecht tegenover elkaar. Er is vooreerst het belang van het kind, dat om medische of psychologische redenen op zoek is naar zijn verwekker. Verder geldt het belang van de ouders van het kind, die omwille van fertiliteitsproblemen of de afwezigheid van een biologische vader/moeder hun toevlucht hebben gezocht tot kunstmatige bevruchting via een derde, en dit feit in veel gevallen niet aan de grote klok willen hangen. Ten slotte is er het belang van de donoren, die kindloze paren willen helpen met het (anoniem) afstaan van hun zaad- of eicellen. Elke regelgeving omtrent de anonimiteit van donoren moet die belangen zorgvuldig tegen elkaar afwegen, en zo mogelijk met elkaar verzoenen. Alleen wordt er in deze discussie volledig voorbijgegaan aan het gegeven dat het kind de enige acteur in het verhaal is die geen keuze kon maken. En hebben kinderen geen rechten? Ik denk van wel.

Twee bronnen van internationaal recht worden in het debat over donoranonimiteit steeds opnieuw aangehaald. In eerste instantie refereert men aan het Internationaal Verdrag inzake de Rechten van het Kind (IVRK). Artikel 7 stelt dat ieder kind het recht heeft om, in de mate van het mogelijke, zijn ouders te kennen en door hen verzorgd te worden. Een ruime interpretatie van dit artikel geeft kinderen het recht om op zoek te gaan naar de genetische afstamming. Het IVRK stelt bovendien dat de belangen van het kind steeds de eerste overweging vormen bij maatregelen die kinderen betreffen. Maar er is ook artikel 8 van het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens (EVRM), dat het recht op bescherming van het privé-leven waarborgt. Donoren hebben die bepaling al enkele malen ingeroepen om hun  anonimiteit te beschermen. Dit recht is evenwel niet absoluut en kan bijvoorbeeld beperkt worden om de rechten van anderen te doen eerbiedigen. Tot op heden stelde het Europees Hof zich evenwel sceptisch op ten opzichte van die beperking. Maar wat als er een andere uitspraak komt?

Ieder kind stelt zich wel eens de vraag naar zijn afkomst. Die vraag is niet altijd even gemakkelijk te beantwoorden. Kinderen die door hun biologische ouders worden opgevoed, hebben daarover zekerheid. Ook bij adoptie beschikt men tegenwoordig meestal over de mogelijkheid om de identiteit van de biologische ouder te achterhalen. Veel KID-kinderen weten niet eens dat hun ouders niet hun biologische verwekkers zijn. De kans is echter reëel dat zij er door medische gegevens of een ‘verspreking’ zullen op uitkomen dat één van hun ouders niet hun genetische verwekker is. Door het jarenlange beleid van donoranonimiteit zijn zij afgesneden van informatie over hun genetische afkomst.

Ik beseft ook wel dat een radicale afschaffing van de anonieme donatie – de enige manier om alle KID-kinderen dezelfde rechten te geven – niet haalbaar is. Er zou een tekort aan donoren zijn en fertiliteitcentra zullen deze aanpassing van de wet nooit steunen. Daarom lijkt een ‘tweesporenbeleid’ mij een goede oplossing: een anomiem spoor naast een niet-anoniem spoor. Zowel de donor als de wensouder(s) kunnen kiezen. Dit zorgt ervoor dat heel wat donorkinderen wel op zoek kunnen gaan naar het ontbrekende puzzelstukje.

Nog een voordeel van dit beleid is dat er meer kinderen zullen zijn die onderdeel kunnen uitmaken van een onderzoek. En als zo’n onderzoek duidelijk zou stellen dat de angst van de donor, om op een mooie lentedag zijn stoep vol met nazaten te vinden, onterecht is, dan is het misschien toch ooit mogelijk de anonimiteit volledig op te heffen en aan alle kinderen dezelfde rechten te geven. Rechten die hen toekomen!

Jacinta De Roeck, gewezen senator en directeur Humanistisch-Vrijzinnige Vereniging (HVV)


Acties

Information

4 responses

27 09 2012
B VDP

Ik kan hier getuigen uit eigen ervaring. Door donaties via het ziekenhuis zo strikt te regelen komt elke andere vorm van donaties in de illegaliteit.
Ik ben een huiskamerdonor, maar helaas geniet ik geen enkele bescherming.
Beide partijen kozen om hun rechten te laten vervallen zodat het kind recht op kennis van afkomst heeft.
Het aantal donaties gaat enkel toenemen in de toekomst. Dit zal zelfs complexer worden als er oplossingen voor homo koppels worden uitgewerkt.

28 09 2012
jacinta

Je kan in België op twee manieren doneren (eicellen of zaadcellen). Als ‘gekende’ donor of als ‘anonieme’ donor. Lesbiënnes gebruiken vaak een gekende donor. Een vriend die het sperma geeft waarmee één van de twee vrouwen kunstmatig bevrucht wordt. Het kind groeit dan op (meestal) met het kennen van de ‘vriend’ die het ‘zaadje’ gaf waarmee de mama bevrucht werd. Praktijk wijst uit dat kinderen daar geen probleem mee hebben, ze vinden het vanzelfsprekend en zijn ‘kind’ zoals elk ander kind. Ook eiceldonatie gebeurt vaak zo. Een zus, een vriendin een moeder die een eicel afstaat voor de zus, vriendin, dochter met vruchtbaarheidsproblemen. Naast dit ‘bekende’ dossier is er de ‘anonieme’ weg. Elke donatie wordt volgens onze wet op de medisch begeleide voortplanting volledig anoniem gegeven. Enkel de medische gegevens kunnen eventueel geopend worden indien er een gezondheidsprobleem is bij het donorkind. In België is er een stevige disciussie geweest tijdens het tot stand komen van de wet. Ikzelf was vragende partij om de fysieke kenmerken (kleuren ogen, haarkleur,…) en de sociale gegevens (opleiding) vrij te geven als, enkel en alleen als, het kind erom vraagt… Mijn vraag werd echter van tafel geveegd… Wat is nu het probleem? Op basis van het vermengen van de twee begrippen ‘gekende’ en ‘niet-anonieme’ donatie in een artikel van de wet staat de wet wél open voor niet-anonieme donatie. Een vrouw die in België via een erkende spermabank een niet-anonieme donor vindt kan zich met dit sperma laten insemineren. Als het donorkind dan later fysieke kenmerken enz vraagt, dan kan ze die ook geven. Het spijtige van de onduidelijkheid in de wet is dat er een precedent kan geschapen worden na een uitspraak van een rechter. Een duidelijke wet, die ook niet-anonieme donatie toelaat, zou direct ook kunnen verankeren dat er nooit rechten door het kind afgedwongen kunnen worden op nalatenschap en onderhoudsgeld zonder dat de donor dat zelf vrijwillig wil doen. De niet-anonieme donor zou zo juridisch bescherm zijn. Zo merk je maar dat er erg veel wetten gevoed worden door ongegronde angsten. Soms kan een te gecrispeerde reactie (anonimiteit kost wat kost willen verankeren) in de praktijk meer problemen geven dan een wet die niet-anonieme donatie op vrijwillige basis zou toestaan!
jacinta

18 10 2012
angelique

Ik zelf ben ook een vrouw die afkomstig is van een donatie.
Ik ben dit maar pas teweten gekomen op mijn 18jaar toen mijn oma haar versproken had dit was voor mij een grote shock.
Naderhand heb ik mijn karakter- en uiterlijke trekken beginnen te vergelijken met mijn ouders en het enige dat ik ongeveer het zelfde heb als mijn moeder is haar glimlach en dat is het dan ook van lichaamsbouw kleur van haar ogen… zie ik er helemaal anders uit.
je gaat mij niet horen zeggen dat ik nu mijn donor wil ontmoeten of in zijn leven wil komen ( dat helemaal niet) wegens deze man ook een leven heeft en ik zou dit niet willen verstoren maar ik zou graag willen weten waar ik mijn uiterlijk van heb.

21 01 2013
Steph

Beste Jacinta,

Hier Steph, het donorkind waarover je ondermeer op deze blog schreef.
Ondertussen heb ik je een mailtje gestuurd, maar heb geen reactie gekregen. Misschien bestaat het gevonden emailadres niet meer, vandaar ik het via deze weg ook eens probeer.

Mochten donorkinderen de weg naar je blog hebben gevonden, dank had ik heb graag doorverwezen naar de facebookpagina Donorkinderen België. Ik organiseer ook KIDbijeenkomsten voor lotgenoten die graag andere donorkinderen hadden leren kennen.

Indien u alsnog mijn eerste mail had ontvangen, dan mag u altijd een seintje geven via stephke.r@pandora.be.

Alvast dank en met vriendelijke groet,
Steph

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s




%d bloggers liken dit: