HVV een atheïstische vereniging?

13 07 2011

Radicaal atheïsme is in. Angelsaksische auteurs zoals Christopher Hitchens, Richard Dawkins en Sam Brown pleiten voor een militant atheïsme en zien de bestaande religies als de bron van heel wat kwaad.
Ook HVV besteedt meer en meer aandacht aan het begrip atheïsme. In het jaarplan lezen we: “HVV is een promotor van een positief ingevuld atheïsme”. En: “In 2011 start HVV een campagne om HVV en haar atheïstische boodschap op een positieve manier uit te dragen”. Er werd in de schoot van de vereniging een Werkgroep Atheïsme opgericht die prominent aanwezig is in het ledenblad en op de website. In de nieuwe ledenwervingsfolder werden “atheïsme”, “humanisme” en “vrijzinnigheid” naast elkaar geplaatst. Zo ontstaat de indruk dat het om identieke begrippen gaat en dat HVV een atheïstische vereniging is. Dat is nieuw én belangrijk: in de vroegere publicaties van het Humanistisch Verbond kwam het begrip atheïsme nauwelijks voor. Atheïsten ontkennen het bestaan van goden. Agnostici daarentegen doen geen ontkennende of bevestigende uitspraken over het bestaan van een opperwezen of hiernamaals. In de praktijk leven zij zonder rekening te houden met een door een opperwezen geopenbaarde waarheid of moraal en kunnen zij zich dus perfect vinden in het vrijzinnig-humanistische ideeëngoed.
HVV telt heel wat atheïsten. Maar een aanzienlijk deel van onze leden beschouwt zich als vrijzinnig humanist én agnosticus. Gaan zij zich nog thuis voelen in een HVV dat zich profileert als dé promotor van het atheïsme in Vlaanderen? Om alle misverstanden te vermijden: ik heb helemaal niets tegen een Werkgroep Atheïsme en een informatiecampagne over atheïsme. Integendeel, mijn eigen afdeling heeft in het verleden zelfs al heel wat aandacht besteed aan het atheïsme in al zijn uitingen.
Toch meen ik dat het een strategische vergissing zou zijn om van HVV een atheïstische vereniging te maken. Heel wat mensen in Vlaanderen zijn zoekende en keren zich af van het katholieke geloof. Zij voelen zich aangetrokken tot humanistische waarden zoals gewetensvrijheid, vrij onderzoek, openheid en verdraagzaamheid, zonder zich daarom atheïst te noemen. Deze belangrijke groep in de kou laten staan zou vanwege HVV een kapitale vergissing zijn.
Ten slotte heb ik zo mijn bedenkingen bij de toon van de atheïstische boodschap die in de laatste twee nummers van Het Vrije Woord met veel enthousiasme maar weinig zin voor nuance gebracht wordt. Onder de titel “Religie is storend” (!) schrijft Jurgen Knockaert goedkeurend over “een ontradingsbeleid” ten opzichte van religies. Hij stoort zich aan “gedragingen of attitudes die, hoewel niet altijd manifest met onze wetten in strijd, toch ingaan tegen bij ons algemeen aanvaarde gedragsregels”. In het novembernummer beschrijft Knockaert het geloof  “ (…) als een stel simplistische regels dat heel lang geleden van op een wolk door een man met een lange witte baard gedicteerd werd aan enkele hallucinerende analfabeten in de woestijn”. Welke Vlaamse gelovige herkent zich in deze karikatuur?
Het overgrote deel van onze leden leeft als humanist complexloos naast en vooral samen met gelovigen. Ze storen zich niet aan religieuze symbolen (hoofddoeken, kruisjes, keppeltjes). Natuurlijk vragen zij van religieuze mensen respect voor hun eigenheid. Ook zij pleiten voor een scheiding tussen kerk en staat, maar hebben geen enkele behoefte aan een atheïstisch offensief tegenover de bestaande religies.
Is het niet stilaan de hoogste tijd dat we ons grondig gaan bezinnen over onze identiteit en strategie? Het debat is hiermee geopend…
Guy Bresseleers, HVV Schoten

Reactie Marieke Höfte (voorzitter HVV):

HVV staat open voor agnostici, deïsten, atheïsten, vrijzinnigen en humanisten. Dat is zo en dat zal zo blijven. We leven in een multiculturele en multireligieuze tijd. Wat vroeger voor ons evident was, is dat vandaag niet meer. Vreedzaam samenleven tussen mensen met diverse achtergronden vraagt om een explicitering van een aantal basiswaarden die door iedereen gedeeld kunnen worden. Als vrijzinnige humanisten kunnen wij ons steentje tot een vreedzame samenleving bijdragen door een seculiere moraal (los van goden) te promoten en te ondersteunen. Hoe we dat op een positieve manier kunnen doen is het doel van o.a. de Werkgroep Atheïsme. We hebben bewust voor het woord atheïsme gekozen om duidelijk te stellen waarvoor we staan. We hadden ook de term “seculier humanisme” kunnen kiezen. Dat is misschien een betere term maar niet voor iedereen duidelijk. We willen het debat binnen HVV opentrekken. En nadenken over de plaats van het vrijzinnig-humanisme in deze wereld en hoe we onze waarden kunnen verdedigen. Die waarden afzwakken of verloochenen om gelovigen die de kerk ontvluchten een alternatief te bieden, is mij echter een brug te ver.