Het neoliberale vergif

9 12 2010

Het neoliberale vergif

Je hoeft geen wetenschapper te zijn om te beseffen dat er vandaag iets verkeerd loopt binnen onze maatschappij – en dan heb ik het niet over de klimaatsverandering. Recent bleek andermaal dat de Europese zelfmoordcijfers zeer hoog blijven, waarbij wij tot de weinig benijdenswaardige kopgroep behoren. Betrouwbaar onderzoek wijst uit wat elke zorgverlener weet: dat de cijfers inzake depressie en angst de laatste decennia gevoelig gestegen zijn. Opvallend daarbij is dat het vaak over sociale angst gaat. Angst voor de ander dus – en dit in één van de meest veilige regio’s ter wereld. Wanneer we naar onze kinderen kijken, wordt het helemaal droevig – als ze al geen gedragsstoornis toegeschreven krijgen, dan hebben ze minstens een leerstoornis al dan niet in combinatie met ADHD, als spiegelbeeld van het volwassen chronisch vermoeidheidssyndroom. We weten blijkbaar ook niet meer wie we zijn en waarvoor we staan, wat dan blijkt uit de stijging van de zogenaamde persoonlijkheidsstoornissen.

Overvloed

De paradox is dat deze spectaculaire stijgingen optreden in een overvloedsmaatschappij: we hebben het materieel nog nooit zo goed gehad, we zijn politiek en religieus nog nooit zo vrij geweest.  En – zoals Zygmunt Bauman opmerkt – nog nooit hebben we ons zo machteloos gevoeld. Dit laatste ligt verborgen achter de tegenstelling tussen materiële overvloed en mentale stoornissen, waarvoor verklaringen heel snel opduiken. “Profiteurs zijn het, simulanten of verwende kinderen,  met ouders die geen opvoeding meer kunnen of willen geven.” Volgt de onvermijdelijke jeremiade over het Verlies van Normen en Waarden, de teloorgang van Huwelijk en Geloof, en het toenemende gevaar van de vreemdelingen. Op de koop toe krijgt de verzorgingsmaatschappij een veeg uit de pan. Psychosociale hulpverlening werkt niet en helpt zelfs de problemen in stand te houden, zo luidt de welsprekend verwoorde boodschap van de Britse succesauteur Theodore Dalrymple. In feite Anthony Daniels, maar de man heeft blijkbaar ook last van een identiteitsstoornis. En van verregaande blindheid, want de UK definiëren als een verzorgingsmaatschappij is moeilijk verdedigbaar. Aan de andere kant van het kanaal zien we de remedie die bij dergelijke verklaringen hoort: de Kärcher-therapie, waarmee Sarkozy het banlieue-gespuis (‘racaille’) hogedrukgewijs van de straten wou spuiten. Ondertussen is zijn aandacht verschoven naar de Roma.

Rank and Yank

Dergelijke verklaringen gaan erin als zoete koek – getuige de ruk naar rechts. De roep naar de terugkeer van de politieagent en de pastoor klinkt hoe langer hoe luider. Waarbij men vergeet dat de meest repressieve en religieuze westerse maatschappij, met name de VS, de hoogste cijfers inzake criminaliteit, mentale stoornissen en druggebruik blijft hebben.  Er is een andere verklaring, die regelrecht ingaat tegen dat cafégewauwel en bovendien wetenschappelijk hard onderbouwd is. Tot niet zo lang geleden werd onze maatschappij gerund vanuit een complexe interactie tussen verschillende vertogen: politiek, religieus-ideologisch, cultureel, economisch, waarbij de twee eerste de plak zwaaiden. Vandaag blijft er slechts één over: het economische, onder de dictatuur van het neoliberalisme – lees Hans Achterhuis (De utopie van de vrije markt, 2010 ), maar liefst niet voor het slapengaan. Alles is een product (ook zorg, ook onderwijs) binnen een wereldwijde markt, waar enkel winst de toon zet. Het middel daartoe is bikkelharde concurrentie. Iedereen wordt permanent geëvalueerd via criteria waar hij geen zeggingschap over heeft. Het Rank and Yank systeem (Rangschik en gooi buiten) is dodelijk voor  sociale netwerken en reduceert elke ander tot een te duchten en vrezen concurrent is. Sociale angst, zei u?

Groeiende ongelijkheid

Het cruciale gevolg van het neoliberalisme is dat de sociale ongelijkheid zeer snel toeneemt in combinatie met een dalende mogelijkheid tot mobiliteit. Duidelijker gesteld: de middenklasse verdwijnt en de verschillen tussen boven en onder worden hoe langer hoe groter. In The Spirit Level (het waterpas) heeft Richard Wilkinson dit via een perfecte parameter bestudeerd: inkomensongelijkheid op grond van onverdacht EU-cijfermateriaal.

De resultaten zijn hallucinant. Hoe groter de inkomensongelijkheid in een land of zelfs regio, hoe meer agressie, hoe meer politie, hoe meer gevangenissen, hoe meer mentale stoornissen, hoe groter het drugsgebruik, hoe meer tienerzwangerschappen, hoe lager de levensverwachting, en hoe slechter de lichamelijke gezondheid. Bovendien geldt dit voor alle sociale lagen, en is dit dus geen tegenstelling tussen arm en rijk.  De remedie is bijgevolg niet zo moeilijk: beperk de inkomensongelijkheid tot normale proporties en herinstalleer zeggingskracht. Dit zal politieke moed vergen, en meer dan vijf minuten, vrees ik.

Prof. Dr. Paul Verhaeghe

Klinisch psycholoog en psychoanalyticus UGent

Advertenties




Is Zorgnet Vlaanderen klaar voor zijn eigen Masterplan Ouderenzorg ?

7 12 2010

Nog maar een week geleden stelde Zorgnet Vlaanderen zijn masterplan Ouderenzorg voor.

Daarin wordt gepleit voor een ouderenzorg die hoge eisen stelt aan de kwaliteit van wonen en zorg. Die toekomstgericht, coherent en moedig is. Die de toegankelijkheid, kwaliteit en betaalbaarheid van de zorg voor de kwetsbare oudere garandeert en die de eigen verantwoordelijkheid van de burger daarin onderzoekt. Gezond ouder worden is de uitdaging voor de toekomst.

Zorg niet als een commercieel product maar als een maatschappelijk product. Al haar leden moeten ethisch ondernemen. Een ondernemen dat gericht is op waardencreatie voor de cliënt. De cliënt staat centraal en zijn wederzijdse verwachtingen moeten regelmatig geëvalueerd worden. Ook moet de zorg de rechten van de cliënt, zijn integriteit en waardigheid respecteren.

Tot slot wil men niet al te veel overheid die haar lastig valt met regelneverij en tijdsverslindende procedures. Een fundamenteel vertrouwen vanuit de overheid voor de zorgondernemers vindt Zorgnet cruciaal.

Gezond wantrouwen is echter op zijn plaats.

Wanneer het gaat over euthanasie vindt Zorgnet Vlaanderen immers dat er geen rekening moet gehouden worden met diezelfde wensen van de bewoner en dat de bewoner zijn participatie en waarden eindigen waar de christelijke waarden van Zorgnet beginnen. Wat in scherp contrast staat met een onderzoek dat aantoont dat katholieke instellingen ‘openstaan voor patiënten die om euthanasie vragen’, want de patiënt en zijn bekommernissen staan centraal.

De instellingen bouwen zo’n grote filter in dat het schier onmogelijk is om als patiënt/bewoner nog maar enigszins informatie over euthanasie te krijgen. Tot zelfs zover dat het recht op euthanasie ontnomen wordt, de instelling en/of de zorgverstrekker heeft immers de plicht om de patiënt of de bewoner door te verwijzen. De patiënt blijft in de meest kwetsbare, pijnlijke en moeilijke dagen van zijn leven in de kou staan.

Dit recht ontzien kan zeer subtiel gebeuren, er is immers sprake van een duidelijke machtsverhouding tussen zorgverstrekker en patiënt/bewoner. Deze machtsverhouding is trouwens één van de fundamentele redenen dat er  een goede overheid moet zijn die de rechten van de zwakste/de patiënt beschermt. Net daarom ook werd er in 2002 ook een patiëntenrechtenwet gestemd die de patiënt centraal stelt, en bovendien zijn of haar wensen afdwingbaar maakt.

De informatie aan de patiënt neemt een belangrijke rol in: informatie over therapeutische mogelijkheden, maar ook over palliatieve zorg en euthanasie. De patiënt bepaalt zelf welk zorgtraject hij kiest: zijn zelfbeschikking is afdwingbaar. Hij kan bijgevolg voor die palliatieve filter kiezen, maar er ook net niet voor kiezen!

Zorgnet hekelde onlangs ongegeneerd dat ze op de vingers getikt werd door de Vlaamse inspectie (De Morgen 2/12/2010). Een inspectie die nochtans terecht de wet stelt boven de eigen wensen van een instelling. De zorginspectie stelt onomwonden dat in de rusthuizen van Zorgnet de filosofische, godsdienstige en politieke vrijheid van de inwoners niet gewaarborgd wordt en er beperkingen opgelegd worden aan euthanasie. De inspectie was in het verleden even streng voor de ziekenhuizen van Zorgnet. Er werd toen reeds duidelijk gesteld dat de visie van het ziekenhuis niet mag opgelegd worden aan de artsen. Het ziekenhuis kan de artsen niet verbieden volgens de wettelijke voorziene criteria (bv. m.b.t. euthanasie) te handelen.

Dit is geen nieuw feit, uit een eerdere studie (waar Zorgnet eenzijdig uit citeert in haar verdediging), bleek reeds dat een aantal instellingen weigerden euthanasie uit te voeren. Uitsluitend Katholieke instellingen.

Verder zegt Zorgnet dat haar instellingen meer aandacht besteden aan ethische aspecten en de euthanasiewet vertaalt in een totaalzorg die het wettelijke en klinische kader overstijgt (letterlijk en figuurlijk waarschijnlijk).

Zorgnet argumenteert dat niemand verplicht kan worden om euthanasie uit te voeren of er aan mee te werken. Dit is natuurlijk juist, maar de instelling moet er wel alles aan doen dat dit mogelijk is en mag de individuele vrijheid van haar bewoners niet beperken. Zorgnet stelt dus constant een instelling gelijk met een persoon, namelijk de arts, de hulpverlener. Het individu heeft echter een persoonlijk geweten wat niet van een instelling kan gezegd worden. Het is niet omdat een individu opgenomen is in een instelling dat zijn persoonlijke rechten volledig ingeperkt zijn. De grondwet bepaalt bijvoorbeeld zeer duidelijk de beoefening van een levensbeschouwing (vrijheid van eredienst) o.a. in de gevangenis en het ziekenhuis.

Zorgnet legt haar eigen ethische waarden op aan de bewoner en stelt deze boven de democratische gelegitimeerde wetgeving.

Zo misprijst ze niet alleen de wetgeving, maar ook het individu en zijn individuele autonomie.

Of vindt Zorgnet euthanasiezorg geen basiszorg maar zorg die enkel in het ‘aanvullende pakket’ thuishoort?

Tom De Boeck                                               
OCMW-raadslid SP.A
Antwerpen
+32476240023

Wim Distelmans
professor palliatieve geneeskunde VUB
0475 67 14 51

Jacinta De Roeck
gewezen senator en directeur HVV
0475 – 75 93 53

Sven Gatz
Vlaams volksvertegenwoordiger en Fractieleider Open Vld

Jean-Jacques De Gucht
Vlaams volksvertegenwoordiger
Open Vld

Freya Piryns
senator Groen!





Daklozenblues

1 12 2010

Een regering die al maanden ontslagnemend is. Een regering die opgejaagd wordt door financiële markten en kredietbeoordelingsfirma’s. Een regering die aan het andere eind van de wereld gaat vergaderen over het klimaat.  Het zijn helse uitdagingen. Een oplossing ligt de eerste twee, zeven, negentien weken niet binnen handbereik. Daar kunnen we zelfs begrip voor opbrengen. Maar een regering die er in de schaduw van haar eigen torens – in het centrum van de hoofdstad van Europa -niet in slaagt om daklozen en asielzoekers op te vangen, kunnen we daar begrip voor opbrengen? Neen. We moeten er keihard tegen protesteren. We mogen de huidige impasse niet pikken. De inertie van de bevoegde minister Courard (PS), en bij uitbreiding van de ganse regering, is een ontwikkeld land niet waardig.

Akkoord, de problemen van de laatste dagen zijn het gevolg van een weinig doortastend asielbeleid. De minister is afhankelijk van het beleid van een andere minister en komt nu in problemen. Maar toch is er geen enkel excuus dat er geen Rampenplan bestaat voor opvang van mensen in nood in periodes van barre vrieskou. De minister moet niet zitten kniezen dat hij maar een kleine garnaal is in het geheel van een Grote, Boze Regering die geen geld veil heeft voor opvang. Als de minister voelt dat zijn vraag – nochtans het minimum minimorum in een beschaafde samenleving – niet beantwoord wordt, dan moet hij zijn ontslag aanbieden. Want dan is er maar één mogelijke conclusie: de regering is van mening dat een belangrijk aspect van zijn bevoegdhedenpakket overbodig is. Als signaal zou dergelijke actie wel tellen.

Maar soms is het eens nuttig om – al dan niet voor het slapengaan – ‘in eigen hert te kijken’. De regering faalt, en het doet deugd om op een ander te schieten om onze eigen verantwoordelijkheid niet in de ogen te kijken. Want waar staan wij, vrijzinnigen? Als we de websites van enkele belangrijke vrijzinnige organisaties afspeuren, vinden we weinig of geen animositeit rond dit thema. En toch is er hoop. Waar wij volwassenen collectief lippendienst bewezen aan een Verlichtingswaarde als solidariteit en vooral uitblonken in getheoretiseer over een Waardige Samenleving, ondernamen de Humanistische Jongeren actie. Al een heel jaar werkt Hujo rond het thema Armoede en sociale uitsluiting en binnen dit kader ontwikkelden zij de actie ‘Nacht zoekt dak’. Op een speelse manier worden kinderen en jongeren via deze actie geconfronteerd  met één van de grauwere facetten van armoede: dakloosheid. Een eerste avond hebben ze een gesprek met een ervaringsdeskundige dakloze, de tweede dag bouwen ze met karton en plastic een onderkomen, waar ze één nacht in doorbrengen. Op die manier maken ze kennis met begrippen als armoede, vierde wereld en dakloosheid. Eerder dit jaar waren er al  acties in Sint-Truiden en in Vilvoorde. In het Atheneum van Vilvoorde werkten de leerkrachten van de levensbeschouwelijke vakken zelfs samen om met een zestigtal leerlingen de nacht buiten door te brengen. De jongeren die deelnamen aan de acties waren volgens coördinatrice Fran Geudens van HuJo enorm geraakt door deze levenservaring (Op 23 december volgt er nog een actie in Gent en in 2011 staat er al een overnachting in Leopoldsburg gepland. Meer info? www.nachtzoektdak.be.)

Hoewel humanisme vaak ten onrechte als synoniem van menselijkheid wordt gehanteerd, is medemenselijkheid een wezenlijk onderdeel van onze overtuiging. Maar toch constateer ik een zekere moeheid – een ‘daklozenblues’ ? – in onze rangen om met dit soort thema’s aan de slag te gaan.  Omdat het probleem niet te overzien is? Omdat we onze politici niet bekwaam achten om er iets aan te doen? Misschien wel, maar de Humanistische Jongeren bewijzen alvast dat ervaringseducatie over het thema de harten wel degelijk opent.

Björn Siffer
Woordvoerder HVV