Het atheïsme is wereldwijd op retour, althans volgens een recent onderzoek van de Duitse Evangelische Alliantie. Het aantal niet-religieuzen neemt jaarlijks met zo’ n 0,2 procent toe, en er zijn volgens dit onderzoek ongeveer 772,5 miljoen mensen niet-religieus.
Het aantal atheïsten neemt jaarlijks toe met ongeveer een half procent en telt nu ongeveer 151,6 miljoen personen. Maar deze groei verloopt trager dan de groei van de wereld-bevolking. Ook de groei van het aantal joden en boeddhisten is lager dan die van de wereldbevolking, met ongeveer ook 0,9 procent per jaar.
De “groeiers” zijn de islam met ongeveer 1,9 procent per jaar. De islam is ook de allergrootste religie. Het sikhisme (25,7 miljoen sikhs) groeit jaarlijks met ongeveer 1,5 procent. Het hindoeïsme (877,6 miljoen) doet er elk jaar 1,4 procent bij. Het christendom groeit jaarlijks ongeveer 1,3 procent en telt nu 2,2 miljard aanhangers.
Interessante cijfers, maar voor de zoveelste keer werd ik getroffen door de Babylonische verwarring van allerlei definities in verband met deze materie.
Tot voor enkele maanden geleden bestond er voor mij, net zoals voor de meeste ‘modale burgers’ een duidelijk onderscheid tussen enerzijds ‘religieuze of godsdienstige mensen’ en anderzijds ‘atheïsten of vrijzinnigen’. Dat ik de term ‘atheïst’ te pejoratief vind en liever zou vervangen door iets als ‘geestelijke (meer) autonome mens’, doet nu even niet terzake.
Geen wonder dat ik omschrijvingen zoals ‘religieus atheïsme’ en ‘atheïstische religiositeit’ als pure nonsens, contradictio in terminis, beschouwde. Maar de laatste combinatie krijgt natuurlijk wel bestaansrecht als het begrip ‘religiositeit’ uitgebreid wordt van ‘godsdienstigheid’ naar “een meer algemene vorm van spiritualiteit, gevoelens, gedachten met betrekking tot de zin van het leven in relatie tot of een macht of manifestatie van een macht of een (bewust) niet nader gedefinieerd beginsel of essentie.” (Wikipedia). Godsdienst is dan een bepaalde soort van religie en als ik het goed begrijp catalogeert men geloof in geesten (van gestorven voorvaderen), demonen en zelfs in de Natuur onder het begrip ‘religie’.
Maar daarmee wordt ook het begrip ‘atheïsme’ op de helling gezet! Volgens diezelfde Wikipedia is ‘atheïsme’: “de afwezigheid van het geloof in één of meerdere goden, of in nauwere betekenis, het niet aannemen van het bestaan van god(en).”
Dat zou betekenen dat men als atheïst rustig in Geesten, Saters, Elfen en de Macht van de Natuur of de Woede van de Vulkaan zou kunnen geloven! Ik denk dat dit voor de meeste atheïsten toch wel een serieuze schok moet betekenen, want volgens mij beschouwen die mensen zich meestal als “a-religieuzen”!
Vrijzinnigheid zou dan weer een rekbaar begrip zijn “die varieert van kerkelijke rekkelijkheid tot zuiver atheïsme” (Wikipedia), maar “in België bijna uitsluitend geassocieerd met dit laatste of agnosticisme…”. Wikipedia haalt nog een tweede betekenis aan: “in tegenstelling tot de orthodoxie”.
Het verschil tussen atheïsme en agnosticisme lijkt me wel degelijk (en onveranderlijk) gedefinieerd. Voor de atheïst bestaat er geen God, voor de agnost kan je niet weten of God bestaat (‘sterke agnost’) of weet je het gewoon niet (‘zwakke agnost’).
Bij de omschrijvingen van ‘atheïstische religiositeit’ en ‘religieus humanisme’ (Apostel, Pinxten) stel ik mij dan weer de vraag waar de grens ligt tussen ‘religieus’ en ‘spiritueel’. Als ik kippenvel krijg bij het beluisteren van prachtige muziek, associeer ik dat totaal niet aan een religieuze beleving. En dan hebben we het nog niet over “vrijdenkerij”, ‘filosofisch materialisme’ of het ‘ietsisme’…
Er is dus een hoge nood aan duidelijke en onveranderlijke definities, die niet alleen gelden voor enkele (kamer)geleerden, maar ook acceptabel en gekend zijn bij de ‘modale burger’.